wtorek, 17 lutego 2015

Ghana cz.2 i nasza przedszkolna przygoda



                Duadze, mała wioska położona kilkanaście kilometrów od Mankessim. Na widok Moniki kobiety machają z daleka. To one, oprócz roześmianych szkrabów, są szczególnie wdzięczne za przedszkole. Ich ciężka praca na farmie oleju palmowego nie jest najlepszym miejscem dla ich pociech. Od momentu powstania przedszkola nie muszą już zabierać ich ze sobą.  
                Przez furtkę wysypują się maluchy. Radości, tulenia, stukania małymi rączkami po samochodzie nie ma końca. Udaje nam się je uspokoić, wytulić i przy pomocy nauczycieli zagonić z powrotem na podwórko ich małego królestwa. Tutaj zabawa, bieganie, krzyki, radość, płacz. Ktoś kogoś uderzy, popchnie, wyrwie zabawkę. Ktoś zaśnie na ławce. Ktoś się posika. Dzieciaki jak każde inne. Tak myślę. Nie mam porównania. Nigdy nie szalałam z rozkoszy za bobaskami. Nie miałam marzeń by szybko zostać mamą, przedszkolanką lub z przyjemnością zajmować się pociechami znajomych. Nie…Nic z tych rzeczy. A tu nagle, w tej małej ghańskiej wiosce z gromadką dzieciarów których nie rozumiem. Są cudowne. Potrafią podnieść ciśnienie, ale jeden uśmiech rekompensuje wiele. Ich deficyt czułości jest tak duży że brakuje rąk do tulenia. Nie chcą dzielić się miłością, biją się by mieć chwilę uwagi tylko dla siebie. Rozdzielam wojowników próbując pokazać że starczy dla każdego. Nie jest to prawda, nie starczy. Jesteśmy tu tylko na chwilę. Mają swoje matki, nauczycieli i starsze rodzeństwo. Ale czy ktoś pochyla się nad małym szkrabem? Podciera nos 5 razy dziennie? Podmucha obite kolano? Troszeczkę na pewno. Ale tylko troszeczkę. Nie ma na to czasu ani energii. Nie ma nawyku ani takiej kultury. Czy to źle? Nie wiem. Mało znam się na dzieciach. Póki mogę to jestem tu dla nich. Chociaż na chwilkę. Na pewno nie zburzy to znanego im dotąd schematu działania. Czyli bęcka po głowie lub kijem po dupsku. Skutek taki że na moje gadanie nie reagują, a na widok nauczyciela stają na baczność. Łatwo krytykować i patrzeć z boku ale okiełznać taką gromadkę to nie lada wyczyn. Przy napadach szaleństwa rozwrzeszczanych dzieciarów cieszę się na widok nauczycielskiego pogromcy małych „potworków”.

                Ktoś wtula swoją małą główkę  w moje kolana. To król Dawid, tak ma na imię mały humorzasty chłopiec. Mój ulubieniec z wielkimi fochami w nosie. Niczym kot ma swoje ścieżki. Na dotyk raz się wzdryga i tupie nogą, raz zasypia wtulony w ramionach.
Mała Vero. Wystraszona dziewczynka której mama nie poświęca zbyt dużej uwagi. Pokochała Michała. Z radością podbiega na przywitanie. Nie płacze już tak często. Uśmiecha się przekornie .
No i Christoph, roześmiany malec z wielkim brzuszkiem. Reguły go nie obowiązują. Jak ma się uczyć to skacze do zabawy, jak ma być cicho to kłapie jadaczką. Zasypia na stole i lepiej go tam zostawić. Przy próbie przetransportowania wpada w niepochamowaną rozpacz.

                Idziemy na badanie. Raz w miesiącu zbiorowe ważenie dzieci. Tłum matek. Tłum dzieci. Na plecach, na rękach. Rozgardiasz, ale każdy wie co robić.      Panie pielęgniarki niczym małe kurczaki wieszają dzieci na haku przymocowanym do wagi przypominającej tą od marokańskich rzeźników. Nie ma co się patyczkować. Trzeba ważyć. Dzieciaki mi uciekają. Ale co ja się przejmuję. Wiocha mała, wszystkie dzieci nasze są. Do przedszkola trafią lub inna mamka je przechwyci.  

                Patrzę na porozrzucane buciki. W ciągu dnia zlatują z małych nóżek. Martwię się by wszystkie znalazły swoich właścicieli. Niepotrzebnie. Starsze rodzeństwo odbierające maluchy dokładnie wie co robić. Automatycznie szukają zguby, zakładają na brudne stópki i za łapkę prowadzą do domu.
        
                Będąc tutaj muszę włączyć wyższy stopień tolerancji, elastyczności, wyłączyć europejskie standardy i starać się chociaż minimalnie zrozumieć te tutejsze. Coś co dla mnie jest oczywiste nie będzie dla mieszkańców. Coś co robię instynktownie nie działa w przypadku ghańskich nauczycieli. Coś czego nigdy bym nie zrobiła, widzę na porządku dziennym. Czy należy kogoś winić? Nie. Jest to inny świat, inne standardy i przyzwyczajenia. Brak edukacji i poczucia odpowiedzialności. By coś zmienić, usprawnić, nauczyć, pomóc nie wystarczy miesiąc czy rok. Jest to długa praca wymagająca ekstra porcji miłości, cierpliwości, zrozumienia i mądrości. Praca nie tylko nad dziećmi i nauczycielami ale również  rodzicami i dziadkami. Pytanie tylko czy tego chcą. Czy chcą się zmieniać i dać możliwości zmian swoim dzieciom. Mam wielką nadzieję że tak.

Pozdrawiamy Was serdecznie 





Olej palmowy

Król Dawid







Qesi






Michał z Leticią, fachowcy od napraw

Christoph

Ważenie dzieci w wiosce





Mała Vero

Uciekinier

poniedziałek, 2 lutego 2015

Pierwsze kroki w Ghanie.



                  Nadeszła pora nieskrępowanej komunikacji. Krótkie rozmowy nie ograniczone do trzech słów uprzejmości sprawiają większą rozkosz niż kiedykolwiek wcześniej. Zakupy, uliczne przekąski, pytanie o drogę…łatwizna. Może nie z każdym. Są tacy którzy do szkoły nigdy nie dotarli. Wtedy zamiast angielskiego, pozostaje szeroki wachlarz jednego z 90 ghanijskich dialektów do wyboru. Szkoła to luksus na który stać nielicznych. Kilka pierwszych lat jest bezpłatne. Szkoła średnia i studia to rarytas dla wybranych. Pomimo podstawówki na koszt państwa nie każdy do niej trafia. Dlaczego? Nie wiem…Może ważniejszy jest pełen brzuch a nie zaprzątanie głowy szkołą. Nie chodziła do niej babka, nie chodziła do niej matka to nic się nie stanie jak malec też nie pójdzie.
                Pierwsza noc. Ocean. Spokój. Małe rybackie wioski z każdej strony. Druga noc. Spokój. Do momentu świateł nadjeżdżającego samochodu. Walenie do drzwi. Policja! Otwierać! Krzyki, straszenie mordercami, zamieszanie, sianie postrachu. To stróże prawa chroniący naszego bezpieczeństwa, ale przed czym? Przed rybakami, czy może rybaków przed nami? „Przecież Ghana to spokojny kraj”, oznajmiamy policjantowi. W odpowiedzi słyszymy: „ Yes, it is safe but dangerous”. Pozwolili nam zostać. Podobna sytuacja zdarza się raz jeszcze w buszu. Tym razem w bardziej hałaśliwym wydaniu. Życzliwość policji sprawia że opada entuzjazm a wzrasta niechęć. Dobrze że tylko na chwilę. Za moment wszystko ma się zmienić.
                Po raz pierwszy w Afryce spotykam ludzi którzy nie mają nic. Widywałam ich wcześniej, teraz jednak mogę usiąść, przyjrzeć się , porozmawiać, dotknąć. Powierzchownie, na chwilę… ale z bliska.
Przemierzamy afrykańskie gąszcze. Droga wyboista, kurz, upał. Mijamy postacie z miską , maczetą, drewnem na głowie. Od dzieci po starców. Nie…miasta takie nie są. Miasta przypominają Europę... no może malutką  jej namiastkę. Nie Niemcy czy Francję, ale tą bardziej wschodnią. Ale  może to tylko złudzenie po ujrzeniu kilku betonowych budynków…?
                Zatrzymujemy się na małym poletku plantanów. Zjawia się dwóch młodzieńców z darami w dłoniach. „Witamy” oznajmił jeden. „Jesteście tu mile widziani. Zapraszamy do wioski”. Chwila odpoczynku, zabieram pieniądze i niezbędniki spodziewając się dłuższego spaceru i wioski z gotującymi paniami, miejscowym barem i szwędającymi się ludźmi. Mijamy kilka bananowców, kakaowców i…jest …ale nie wioska, nazwałabym ją osadą z kilkoma przyległymi do siebie chatkami, dokładnie 7. Kilku chłopców, jedna pani starsza zwana mamą i kilkoro dzieci, reszta w polu. Żyją jak jedna rodzina. Jakie jest prawdziwe pokrewieństwo krwi trudno stwierdzić.  Kosztujemy owoców kakaowca  w kilku etapach jego rozwoju. Mało ma wspólnego z końcową fazą batonika na półce w sklepie. Największym odkryciem jest produkcja wina i bimbru z palmy. Na do widzenia otrzymujemy butelkę palącej mikstury której bez rozcieńczenia nie odważylibyśmy się spróbować. Tylko dwóch chłopców mówi po angielsku, reszta nie była nigdy w szkole. Pomimo owoców, kassawy i bimbru nie mają wiele. Praktycznie nic. Skoro taka bieda, to dlaczego chłopaki siedzą w osadzie zamiast iść na bazar z matką i sprzedawać to co  mają? Dlaczego nie pożyczą od sąsiada beczki do produkcji bimbru na sprzedaż, na którą teraz ich nie stać ? Nie mam odpowiedzi. Pytania zadaje sobie po czasie. Być może to brak edukacji powoduje problem z potocznie zwanym „kombinowaniem”, organizacją pracy nawet jak jest niewiele. Może to brak motywacji, perspektyw, a może niechęć przed zmianami? Nie wiem, ale może jeszcze się dowiem. Pomimo biedy ugościli nas tym co mieli. To dziwne, ale czułam się tam nadzwyczaj swobodnie. Jakbym znała ich od dawna. Rano serwujemy chłopakom kawę. Tylko jeden z nich raz ją próbował. Dla pozostałych to absolutna nowość.
                Ruszamy dalej. Kierunek Tema. Po drodze znajdujemy plażę i największe jak do tej pory skupisko rasta people. Oprócz hasających po plaży warchlaczków i szemranego spotkania bossów w bogatych autach i z kierowcą wyglądającym jak dealer zioła, to przesympatyczna miejscówka z widokiem na ocean i miejscowym barem na piasku. Spędzamy noc , a następnego dnia kilka godzin  gawędząc z miejscowymi artystami po czym ruszamy dalej. Chcemy poznać  Monikę i Ediego, których pomoc w zdobyciu wizy była niezastąpiona.
                Nie mamy żadnych planów ani ram czasowych dla naszej podróży, która bardziej staje się życiem a nie wycieczką z wizją powrotu. Mieliśmy zostać jeden wieczór a tu minął drugi tydzień i zapowiada się więcej. Weekendy spędzamy w Temie okupując ogródek Ediego. Przewijający się ludzie i domownicy tego miejsca dają poczucie ghanijsko-polskiej rodziny i chwilowej „stabilizacji”. Dużo jemy, oglądamy mistrzostwa, poznajemy zwyczaje i obyczaje tutejszego życia. Tydzień mija nam w Duadze przyglądając się działalności przedszkola, którego motorem, pomysłodawcą i założycielem jest Monika. O jej ghanijskiej przygodzie możecie poczytać na http://kropkadot.blogspot.com/
Mnóstwo dzieciaków, śmieszne małe zasmarkane szkraby. Obserwujemy życie, rozmawiamy z ludźmi, krzątamy się to tu to tam. Michał wiadomo…konstruktor, wynalazca. Coś tam obmyśla z panem woźnym Andrusem. Ja oprócz wytarcia gluta lub przytulenia zaryczanej buźki po prostu jestem.
Raz dziennie odwiedzamy poparzonego chłopca, który wlazł w ogień. Towarzyszymy Monice, nauczycielom i dzieciom odwiedzającym malucha. Oni przerabiają lekcje, zmieniają opatrunek a ja… obserwuje.
Kilka izdebek i mała przestrzeń na środku. Dzieciaki wszędzie. Nie wiem czy stąd czy od sąsiadów.  Jeden telewizor więc tłum gapiów wychodzi poza mały duszny pokoik by z zewnątrz wpatrywać się w ekran. Jak mały zaczyna wyć podczas ściągania bandaży i przemywania ran tłum na chwile spuszcza wzrok by obserwować poszkodowanego. Mała powierzchnia, mnóstwo ludzi, wiele się dzieje. Siedzę na murku i patrzę jak w kinie. Nikt nie zwraca na mnie uwagi, a może tylko tak mi się wydaje. Wydzierający się  pacjent skutecznie skupia tłumy. Co jakiś czas z różnych izdebek wyłaniają się postacie. A to muskularny młodzieniec bez przedniego zęba łapie małego brzdąca i kąpie go w misce. A to głowa starszej kobiety wyłania się co chwilę w przerwie drzemki lub zmiany położenia niemowlaka łażącego po jej nagiej piersi. A to koza wkradła się by wyjeść kassawę z przewróconego wiaderka.  Wpada też kura wyżerająca nasiona palmy. Najstarsza pani domostwa przysypia na ławeczce, ale w większości jest zajęta. Stara ręka zwinnie operuje maczetą obierając kassawę, plantany lub przygotowując nasiona palmy do suszenia. Lubię ją. Jej pomarszczona twarz spokojnie kiwa na przywitanie. Nie rozmawiamy, nie mówi po angielsku. Nie szkodzi. Mieszka tu kilka pokoleń. Naliczyłam cztery z jednej rodziny. W pomieszczeniach nie ma wiele. Kobieta z malcem na nagiej piersi leży tylko na kawałku materiału. W powietrzu czuć kłujący zapach potu. Upał, brak wiatru. Przepędzam kurę która uparcie wyżera nasiona na przyszły olej palmowy. Od czasu do czasu ktoś zagaduje. Chłopiec opatrzony, najedzony, zadowolony z odwiedzin.
                Wracamy do Mankessim, które w ciągu tygodnia staje się naszym domem. Około 18stej gaśnie światło. Życie jednak kwitnie, stragany oświetlane są specjalnymi świeczkami z olejem i płonącym patykiem. Zawsze można ratować się komórką, małymi latarkami, lampkami, cokolwiek masz pod ręką. Nigdy nie wiesz kiedy zabraknie prądu. Na tą przypadłość choruje nie tylko to miasteczko ale cały kraj. Elektryczność jest wydzielana. 12 godziny masz, 12 godzin nie masz. Czasem dłużej czasem krócej, niekiedy jest systematyczność, a niekiedy nie. Mankessim należy do tego drugiego. Jak nie ma prądu, nie ma wody. Jak jest to w sumie też jej nie ma…. Mówię o tej z kranu. Przed domem jest wielki zbiornik więc wystarczy wiaderko i kilka rundek przy każdej potrzebie. Nam prądowo-wodne  problemy nie straszne. Mamy solar, mamy zbiorniki. Kochamy Afrykę…
                Michał to najlepszy kompan podróży, towarzysz przygód, życia, odkrywania świata, łez i radości. Dopiero po spotkaniu Moniki doszło jednak do mnie jak bardzo brakowało mi damskiego towarzystwa. Godzinnych pogaduch, przesiadywania na tarasie, sączenia kawy i babskich rozmów o wszystkim i niczym. To miły i nieoczekiwany prezent po wielomiesięcznym męskim otoczeniu. Jesteśmy wdzięczni za Monikę i Ediego, za ich gościnę i otwarte serca. Zyskaliśmy przyjaciół, którzy są dla nas jak rodzina. Może tylko na chwilę, ale jaką cenną. Wiem jedno, doceniajmy przyjaźń, bliskich i wspólne chwile. Orientujemy się jakim byli skarbem dopiero wtedy gdy ich nie ma.

Pozdrawiamy Was serdecznie i do usłyszenia wkrótce

Witaj oceanie w Ghanie


Chłopaki w buszu

Plażowiczki

Eric

Josh, na plaży rasta

Gałgan. Kompan na spacery w Temie

Dzieciaki w przedszkolu w Duadze

Po obiednia drzemka







Kolejka...
  
...do mycia rączek







Życie w wiosce


Jego odwiedzamy po zajęciach w przedszkolu

Monika


Kasawa




Nasiona do produkcji oleju palmowego



Kuchnia